In samenwerking met OAK Consultants
Opdrachtgever(s) gemeente Renkum, gemeente Arnhem, waterschap Rijn en IJssel,
waterschap Vallei en Veluwe, Rijkswaterstaat Oost Nederland
provincie Gelderland
Jaar van ontwerp 2018/2019
Schaal 300 ha
Locatie Arnhem / Renkum
Project

Slijpbeekpark

Slijpbeekparkvisie: een toekomstvisie waarbij het stroomgebied van de Slijpbeek, van bron tot monding, kwalitatief wordt verbeterd ten aanzien van de thema’s landschap & cultuurhistorie, recreatie & beleving, natuur, water & klimaat en wonen & werken.

Het gebied bevat een groot aantal landschappelijk en cultuurhistorische waardevolle elementen en locaties. Van noord naar zuid zijn dat:

Bijzondere en hoogwaardige landschappelijke overgang van stuwwal naar uiterwaard, beleefbaar in hoogteverschillen (stromende beek, watervallen, steilrand, laagtes door oude rivierarm in uiterwaard) en beplanting (hoog en droog bos, glooiende open velden, lage en natte uiterwaard);

Rijksmonumentaal complex van buitenplaats Mariëndaal met historische tuin- en parkaanleg. Naast diverse gebouwde objecten (o.a. landhuis, oranjerie, ijskelder, dienstwoningen, boerderij, het spoorwegviaduct) is met name ook de parkaanleg gaaf bewaard. Het landgoed bestaat uit een historisch lanenstelsel met afwisselend open weilanden/akkers en beboste percelen. Er zijn nog diverse bijzondere elementen aanwezig waaronder een sterrenbos met Belvédère, de ’Groene Bedstee’ (de langste berceau van Nederland) en een zigzagpad. De laan met (eveneens rijksmonumentale) toegangskolommen met tuinvazen en de dubbele bomenlaan geven de entree aan de Utrechtseweg extra allure. De Slijpbeek met haar watervallen en vijvers vormt een belangrijk onderdeel van de cultuurhistorische waardering vanwege het zowel romantische als functionele karakter;

Rijksmonumentaal complex voormalig KEMA-terrein en buitenplaats Den Brink. KEMA heeft op dit terrein vanaf de jaren ’30 elektrische apparaten getest en gekeurd. Het karakter van de voormalige buitenplaats Den Brink is in het terrein nog steeds zichtbaar door de parkachtige structuur waar gebouwen in clusters zijn gepositioneerd. Daartussen liggen bospercelen en open grasperken met solitaire bomen;

De Hes is in feite een voortzetting van het landschap op Den Brink maar met grotere extremen. De oostzijde is sterk glooiend en vrij dicht beplant terwijl de westzijde bestaat uit grote open weides met bebouwing. Door het midden loopt het beekdal met de Slijpbeek die daarmee een belangrijke ader door het terrein vormt;

De Rosandepolder met het open rivierlandschap waar de verschillende lopen van Rijnstrangen nog in te herkennen zijn, het historische verkavelingspatroon, de restanten van het kasteel Rosande, het kerkje van Oosterbeek op de overgang van stuwwal en uiterwaard en de oude ronde steenoven bij de camping van Oosterbeek.

aanleiding

Het gebied tussen Arnhem en Oosterbeek is bijzonder. Het gebied is een groene verbinder van Veluwe en Rijn en een landschappelijke begrenzing van de verstedelijkte gebieden van Oosterbeek en Arnhem. Het is een unieke locatie omdat de stuwwal, de droogdalen, de uiterwaarden en de rivier zeer dicht bij elkaar liggen. Het gebied kenmerkt zich daarnaast door de heel eigen identiteit van de stadsrandzone; wat in de stad niet kon, kreeg hier een plek. Dit is nog altijd zichtbaar en voelbaar door de afwijkende bebouwingskorrel, de functies in het gebied, de mentaliteit en het experimentele karakter van de bewoners. De Slijpbeek is de ketting die de verschillende elementen en gebieden aan elkaar rijgt, waarbij duidelijk zichtbaar is dat het bestaan van mens en beek in dit gebied steeds van elkaar afhankelijk is geweest. Dit zijn kernkwaliteiten die niet verloren mogen gaan. Tegelijkertijd is het een typisch stadsrandgebied, waar verrommeling, hekwerken en een keur aan kleinschalige bedrijvigheid en industrie het beeld domineren. Deze kwaliteiten, knelpunten en kansen worden dagelijks opgemerkt door bewoners maar werden - door de versnippering in eigendom en hierdoor ‘verkokerde’ beeldvorming (er zijn alleen al zes overheidsinstanties bij betrokken) - van bovenaf niet direct gezien door de betrokken instanties. Reden voor de bewoners om dit onder de aandacht te brengen.

Slijpbeek visie Arnhem-Renkum Le Far West & Oak / de Hes en de Brink
de Hes en den Brink visie
Slijpbeek visie Arnhem-Renkum Le Far West & Oak / Mariëndaal visie
Mariëndaal visie
Slijpbeek visie Arnhem-Renkum Le Far West & Oak / Rosandepolder visie
Rosandepolder visie

Vraag

Binnen het bottom-up platform ‘Arnhem Klimaatbestendig’ zijn de potenties voor het gebied besproken en heeft Jeroen van Herk (bewoner en mede-eigenaar OAK consultants) het initiatief genomen gesprekken aan te gaan met de verschillende (maatschappelijke) partijen uit het gebied. Met deze gesprekken werd verkend of er voldoende draagvlak was om een visie te maken voor het stroomgebied van de Slijpbeek. Deze partijen waren gemeente Arnhem, gemeente Renkum, provincie Gelderland, Rijkswaterstaat, waterschap Rijn en IJssel, waterschap Vallei en Veluwe, Geldersch Landschap & Kasteelen, Tennet, Camping Oosterbeeks Rijnoever, Bewonersvereniging ‘Vijf dorpen in het Groen’ Oosterbeek en de Bekenstichting. De resultaten van deze verkenning waren positief en de overheden/beheerders hebben vervolgens besloten om een visie en een ambitiekaart voor het gebied als geheel te laten opstellen. OAK consultants en Le Far West hebben deze visie ontwikkeld. De vraag van de opdrachtgevende partijen was een toekomstvisie te ontwikkelen waarbij het stroomgebied van de Slijpbeek, van bron tot monding, kwalitatief wordt verbeterd t.a.v. de thema’s landschap & cultuurhistorie, recreatie & beleving, natuur, water & klimaat en wonen & werken.

Slijpbeek visie Arnhem-Renkum Le Far West & Oak / Visieschets nieuwe beekloop Slijpbeek
Visieschets nieuwe beekloop Slijpbeek

Oplossing

In dit proces zijn bewoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties vanaf het begin betrokken. In twee werksessies zijn deze mensen en organisaties gevraagd naar ideeën, kansen en problemen die ze zien in het gebied, en is de visie besproken. De samen met het gebied ontwikkelde visie biedt daarmee voeding voor het beleid van de verschillende partners. Voor de Omgevingswet van de gemeenten, voor de KRW plannen van Rijkswaterstaat en invulling van de Natura 2000 plannen van de provincie. Daarnaast biedt de visie richting aan lopende en nieuwe ontwikkelingen die plaatsvinden in het gebied, uitgevoerd door de genoemde partners en derden.

Slijpbeek visie Arnhem-Renkum Le Far West & Oak / Visieschets nieuwe beekloop Slijpbeek
Huidig beekprofiel
Slijpbeek visie Arnhem-Renkum Le Far West & Oak / Visieschets nieuwe beekloop Slijpbeek
Ruimte voor een natuurlijk beekprofiel en verbeterde doorstroming van de uiterwaard, in combinatie met agrarisch natuurbeheer

Zoals eerder benoemd is het projectgebied een grensgebied. Het vormt de grens tussen de gemeente Arnhem en Renkum, en tussen het waterschap Rijn en IJssel en waterschap Vallei en Veluwe. De samenwerking tussen de partners gemeente Arnhem, gemeente Renkum, provincie Gelderland, Rijkswaterstaat, waterschap Rijn en IJssel, waterschap Vallei en Veluwe en Geldersch Landschap & Kasteelen is uniek omdat dit niet eerder plaatsvond. De samenwerking is bestendigd in de vorm van een projectgroep die gedurende het proces meerdere malen samenkwam en die ook nu, na het afronden van de visie, nog steeds doorgang vindt. Door aan de start van het proces met alle gebiedspartners een dag het gebied in te gaan en elkaar te vertellen over de eigen taken en visies kwam er een groter begrip voor elkaar en een bredere blik op het gebied als geheel. De partners ervaren door dit proces een duidelijke meerwaarde van de samenwerking. Samen kan de kwaliteit van het gebied als geheel worden verbeterd, daar waar één van de partners alleen dit niet kan. Hiervoor was het nodig dat de partners, omwonenden en betrokkenen letterlijk en figuurlijk ‘over de grens’ van hun beheergebied gingen kijken. Dat is heel goed gelukt.

Visiekaart

Principes

Principes