Ontwerper(s) Le Far West (landschap) en Studio Nauta (architectuur)
Opdrachtgever(s) SchipperBosch
Omvang in ha 2
Jaar van ontwerp 2018/2019
Gerealiseerd nee
Jaar van uitvoering 2020
Project

Hof van Duurzaamheid

De interpretatie van het stedenbouwkundig plan kon nog alle kanten op. De plattegrond is qua opzet vergelijkbaar met gangbare nieuwbouwplannen; er zijn grondgebonden woningen van 5x10 meter met een voor- en achtertuin, er is een straatprofiel ingericht voor autogebruik, er zijn parkeerplaatsen volgens de standaard parkeernormen en er is een groenstructuur die de wijk verbindt met de omgeving. Theoretisch zou het stedenbouwkundige plan vertaald kunnen worden naar een verhouding verhard versus onverhard volgens de watertoets uit het stedenbouwkundige plan.

Volgens de ontwerpers is dit beeld voor een wijk waar gestreefd wordt naar een groen karakter en natuurinclusiviteit. De oplossing boden zij door een plan voor te stellen waar alles wordt behandeld als landschap: dus niet alleen het openbaar groen maar elke parkeerplaats, elke tuin, elke gevel en elk dak (zie afbeelding rechtsonder). Want grenzen zijn cultuur, door mensen bedacht, terwijl de natuur zich niet aan grenzen houdt

Het landschap van het Hof bestaat uit regentuinen, groene daken en gevels, natuurlijke grenzen tussen openbaar-privé, groenbestrating en wadi’s. Hierdoor ontstaat een robuuste, veerkrachtige woonwijk.

Aanleiding

Na jarenlang braak te hebben gelegen is er weer beweging in de ontwikkeling van het terrein aan de Laan van Duurzaamheid te Amersfoort. Eigenaar Schipper Bosch heeft in 2017 door Vollmer & Partners een stedenbouwkundige schets laten opstellen voor de benodigde bestemmingsplanwijziging. Inmiddels is het van oorsprong als bedrijvenlocatie aangemerkte gebied aangewezen voor woningbouw.

Het betreffende projectgebied is gelegen tussen bestaande woonwijken uit de jaren ’90 - Kattenbroek, Nieuwland en bedrijventerrein Calveen - en ligt met de lange zijde aan een belangrijke verkeersader waarmee in de uitwerking (zicht en geluidhinder) rekening gehouden dient te worden. De gepresenteerde stedenbouwkundige opzet vormde uitgangspunt voor het vervolg van het project.

Het stedenbouwkundig plan betreft 40 grondgebonden woningen vrije sector. Aan de noordzijde staat een appartementengebouw met 6 appartementen vrije sector. Aan de zuidkant van het terrein is een appartementencomplex gesitueerd met een mix van sociale woningbouw en vrije sector (totaal 62 appartementen), dat dient als geluidsscherm en wonen in één. Deze dubbelfunctie geeft ruimte om middels een groenzone afstand tussen de woningen en de appartementen te realiseren, aansluitend op de groenstructuur langs de ring van Amersfoort. De grondgebonden woningen bevinden zich aan doodlopende woonerven.

Uitgangspunten

Hof van Duurzaamheid Amersfoort Uitgangspunten
1. 'natuurlijk' omkaderd
Hof van Duurzaamheid Amersfoort Uitgangspunten
2. één toegang
Hof van Duurzaamheid Amersfoort Uitgangspunten
3. relatie omgeving

Vraag

Dicht bevolkte steden zorgen er voor dat we, als we er niet slimmer mee om gaan, in de toekomst steeds meer te maken krijgen met luchtvervuiling, geluidsoverlast, extreme weersomstandigheden en achteruitgang van de biodiversiteit, met alle gevolgen van dien. Het zijn stuk voor stuk factoren die bijdragen aan hoe (on)prettig we ons voelen in de stad en die de ‘stofwisseling’ van de stad beïnvloeden. We staan daarom voor de opgave om dit ‘metabolisme van de stad’ beter te laten verlopen. Oftewel om gezondere steden te maken. Deze opgave kan niet worden opgelost door deze factoren stuk voor stuk te bekijken. Dit kan alleen integraal.

Het stedenbouwkundig plan ligt aan de basis voor het verdere ontwerp waarbij architectuur en landschap zijn uitgewerkt door Studio Nauta en Le Far West. De expliciete vraag vanuit Schipper Bosch aan de ontwerpers was een bijzondere buurt vorm te geven voor een mix van doelgroepen waarbij veel aandacht is voor groen en duurzaamheid.

Visie

Hof van Duurzaamheid Amersfoort Visie
naar binnen gericht
Hof van Duurzaamheid Amersfoort Visie
+ gelijkwaardig woonklimaat
Hof van Duurzaamheid Amersfoort Visie
= 'Hof van Duurzaamheid'

Oplossing

De interpretatie van het stedenbouwkundig plan kon nog alle kanten op. De plattegrond is qua opzet vergelijkbaar met gangbare nieuwbouwplannen; er zijn grondgebonden woningen van 5x10 meter met een voor- en achtertuin, er is een straatprofiel ingericht voor autogebruik, er zijn parkeerplaatsen volgens de standaard parkeernormen en er is een groenstructuur die de wijk verbindt met de omgeving. Theoretisch zou het stedenbouwkundige plan vertaald kunnen worden naar het beeld rechts, met een verhouding verhard versus onverhard volgens de watertoets uit het stedenbouwkundige plan.

Volgens de ontwerpers is dit beeld onwenselijk voor een wijk waar gestreefd wordt naar een groen karakter en natuurinclusiviteit. De oplossing boden zij door een plan voor te stellen waar alles wordt behandeld als landschap: dus niet alleen het openbaar groen maar elke parkeerplaats, elke tuin, elke gevel en elk dak (zie afbeelding rechtsonder). Want grenzen zijn cultuur, door mensen bedacht, terwijl de natuur zich niet aan grenzen houdt.

Vanuit deze overtuiging wilden de ontwerpers de scheiding tussen natuur en cultuur opheffen door het gehele plangebied als potentieel leefgebied te zien voor alle bewoners (mens, plant én dier). In het Hof van Duurzaamheid zijn architectuur en buitenruimte daarom integraal vormgegeven. Het hof zelf vormt hierbij een collectieve buitenkamer voor de bewoners. De architectuur zet in op fundamentele kwaliteiten zoals ruime verdiepingshoogten, veel daglicht en het gebruik van natuurlijke materialen. Door haar sobere verschijning vormt de architectuur de achtergrond van een uitgesproken groene buitenruimte; er ontstaat een symbiose tussen gebouw en natuur waarin de architectuur als coulissen het groen van kaders voorziet.

Het landschap van het Hof bestaat uit regentuinen, groene daken en gevels, natuurlijke grenzen tussen openbaar-privé, groenbestrating en wadi’s. Hierdoor ontstaat een robuuste, veerkrachtige woonwijk.

Hof van Duurzaamheid Amersfoort Le Far West
verhouding verhard versus onverhard volgens het stedenbouwkundige plan
Hof van Duurzaamheid Amersfoort Le Far West
verhouding verhard versus onverhard volgens de ontwerpers

De focus in het ontwerp ligt met name op het (meervoudige) gebruik van de buitenruimte, de verbinding met de omgeving, de configuratie van functies en de logistiek. Speciale aandacht is gegaan naar het evenwicht tussen wonen in een ‘natuur-cultuur’ waarbij harde grenzen vervagen en doorlopende groenstructuren het uitgangspunt vormen, maar waarbij tegelijkertijd de privacy van bewoners niet in het geding komt.

De energievoorziening van de woonwijk wordt geregeld via een warmtenet, een netwerk van goed geïsoleerde ondergrondse leidingen. Door deze leidingen wordt duurzaam verwarmd water getransporteerd naar de woningen. Het warme water stroomt naar de radiatoren en vloerverwarming en dient als kraan- en douchewater. Het afgekoelde water gaat via het warmtenet terug naar de bron voor een nieuwe opwarmronde.

Collage, grenzen vervagen, de collectieve regentuin zorgt voor afwatering en heeft als dubbelfunctie de begrenzing tussen prive en openbaar aan te geven.

Uitgangspunt voor de afwatering van verharding

Klimaatadaptief ontwerp van de buitenruimte; bestand tegen wateroverlast, hitteoverlast en droogte. Dat betekent:

• Zo min mogelijk verharding.

• Geen (of zo min mogelijk) hemelwaterriool in de grond.

• Hemelwater particulier wordt op eigen terrein opgelost door middel van watertuinen en groene daken. Bij overschot gaat water naar wadi's waar

de watertuinen mee in verbinding staan.

• Hemelwater openbare ruimte infiltreert in halfopen verharding. Bij overschot bovengronds afvoeren naar de wadi's en oppervlakte water.

collage, de overgang tussen prive en openbaar is geen harde grens en natuurlijk vormgegeven, door de erfgrens aan de binnenzijde van de tuin, vóór de multifunctionele betonrand (zitten en begrenzen) te leggen, wordt voorkomen dat men er schuttingen of andere harde grenzen gaat toevoegen
collage, zicht op de zuidzijde van het appartementencomplex dat dient als geluidsscherm en wonen in één
plattegrond van het ontwerp
3D rendering van het ontwerp